Zeleni ekonomski razvoj

Čime se projekat bavi?

Potrošnja energije javnih objekata   

Iz perspektive potrošnje energije, Bosna i Hercegovina je okarakterizirana kao država sa veoma visokom neefikasnošću unutar stambenog, javnog, industrijskog i uslužnog sektora. Istovremeno, Bosna i Hercegovina posjeduje jedan od najznačajnijih potencijala za očuvanje energije u regiji i mogla bi srednjoročno utemeljiti svoj daljnji ekonomski razvoj, kao i kreiranje novih radnih mjesta, na osnovu poboljšanja mjera energetske efikasnosti u privatnom i javnom sektoru.

Prosječna potrošnja energije u javnim objektima u Bosni i Hercegovini je tri puta veća od prosjeka Evropske unije, što ih kategorizira kao u potpunosti energetski neefikasne objekte (u skladu sa klasifikacijama EU Eco-Management and Audit Scheme – EMAS). Kako bi se zadovoljila ova potražnja za energetski intenzivnom potrošnjom, značajan iznos budžetskih sredstava izdvaja se za energetske rashode javnih objekata (obrazovne, zdravstvene, kulturne, općinske i entitetske/državne institucije itd.), što predstavlja veliki udio već neadekvatnog javnog budžeta.

Bosna i Herzegovina je potpisnica Ugovora Energetske zajednice (Energy Charter Treaty) koji je, osim regulacije tržišta energije, donio i obavezu izvještavanja na osnovu ugovorenih propisa i direktiva. Od 2009, UNDP radi na poboljšanju energetske efikasnosti javnih objekata, u svrhu prikaza pozitivnih primjera te doprinosa ispunjenju EU direktiva.

Od 2013. godine Razvojni program Ujedinjenih nacija (UNDP) realizuje petogodišnji projekt „Zeleni ekonomski razvoj“, koji finansiraju Vlada Švedske, Fond za zaštitu okoliša Federacije Bosne i Hercegovine i Fond za zaštitu životne sredine i energetsku efikasnost Republike Srpske, u saradnji sa Ministarstvom vanjske trgovine i ekonomskih odnosa BiH, entitetskim ministarstvima prostornog uređenja, kantonalnim ministarstvima, te drugim partnerima.

Šta mi radimo?

Projekt Zeleni ekonomski razvoj ima za cilj institucionalizaciju aktivnosti upravljanja energijom unutar zgrada javnog sektora u Bosni i Hercegovini. Te aktivnosti doprinose i u skladu su sa smjernicama Evropske unije (Direktiva energetskih usluga, EPBD direktiva - Energy Service Directive, EPBD directive), kao i ugovorom sa Energetskom zajednicom. Na početku Projekta, domaće vlasti i nadležna ministarstva nisu raspolagala dovoljnim ljudskim i finansijskim resursima za provođenje ovih aktivnosti. Shodno tome, stavljen je akcenat na kantonalne i entitetske vlasti, kao prvi korak ka institucionalizaciji upravljanja energijom i Akcionih planova energetske efikasnosti u javnom sektoru.

Cilj Projekta je kreiranje povoljnih uslova za investiranje u projekte i mjere poboljšanja energetske efikasnosti, uz doprinos razvoju tržišta i ekonomskom napretku BiH. Ishodi projekta su:

  • Finansijske uštede budžetskih korisnika
  • Zapošljavanje domaće radne snage
  • Reinvestiranje ušteđenih sredstava
  • Zaštita okoliša
  • Poboljšan komfor rada i boravka korisnika

Implementacija Projekta se realizuje kroz pet komponenti:

  • Jačanje kapaciteta institucija – jačanje kapaciteta i tehnička podrška Fondovima za zaštitu okoliša, uz osnivanje Udruženja termoenergetičara BiH.
  • Institucionalizacija energetskog menadžmenta – uvođenje EMIS sistema u zgrade javnog sektora, obuka krajnjih korisnika, praćenje ušteđenih sredstava, kreiranje zakonske obaveze o unosu i praćenju potrošnje javnih objekata.
  • Uspostavljanje zakonodavnog okvira – kreiranje podzakonskih akata i finansijskih mehanizama u okviru Fondova za zaštitu okoliša u svrhu kreiranja održivog sistema finansiranja projekata iz oblasti energijske efikasnosti.
  • Implementacija infrastrukturnih mjera – doprinosi uštedama energije, zapošljavanju domaće radne snage, povećanju komfora javnih objekata, generisanju ušteda u budžetima i reinvestiranju ušteđenih sredstava.
  • Podizanje svijesti javnosti o energetskoj efikasnosti – edukacija građana i  mladih o mjerama energijske efikasnosti, mogućnostima energetskih ušteda, te smanjenja troškova.

Očekivani rezultati Projekta:

  • Izrađen inventar energetskih karakteristika, te energetske potrošnje javnih objekata
    Informacioni sistem upravljanja energijom (EMIS) institucionaliziran – služi kao instrument za provođenje kontinuirane adaptacije i poboljšanja Akcionih planova, te prioritizaciju intervencija energetske efikasnosti i projekata
  • Podaci o potrošnji energije i mjerama poboljšanja energetske efikasnosti u javnim zgradama su praćene i prikupljene na osnovu sistemskog pristupa u svim objektima javnog sektora unutar nadležnih kantonalnih i ministarskih jurisdikcija
  • Osoblje relevantnih javnih uprava obučeno da prikuplja informacije i pruža adekvatne izvještaje/analize koje doprinose realizaciji Akcionih planova i obavezama Bosne i Hercegovine prema ugovoru Energetske zajednice (Energy Community Treaty) i drugim direktivama Evropske unije
  • Promocija upravljanja energijom i energetskom efikasnošću
  • Kreirana zelena radna mjesta
  • Bosna i Hercegovina je sposobna da napravi jasne političke i odluke o ulaganjima koji će smanjiti emisiju stakleničkih plinova, smanjiti siromaštvo i stvoriti nove mogućnosti zapošljavanja i radnih mjesta, te pokrenuti i motivirati društvo ka dugoročnoj održivosti

Šta smo do sada postigli?



  • Institucionalizacija energetskog menadžmenta je uvedena u osam (8) kantona, a odluka o obaveznom unosu podataka o potrošnji u EMIS sistem je usvojena u pet (5) kantona
  • Preko 1.500 osoba obučeno za samostalno korištenje EMIS sistema
  • 2016. godine uspostavljen Revolving fond u okviru Fonda za zaštitu okoliša FBIH, koji omogućava investiranje u projekte energetske efikasnosti po povoljnim uslovima kreditiranja za javne, poslovne i industrijske objekte, kao i za poboljšanje sistema javne rasvjete
  • Povećana svijest javnosti o energijskom menadžmentu, energijskoj efikasnosti i smanjenju emisija stakleničkih gasova
  • U svrhu identifikacije najefikasnijih mjera za poboljšanje energijske efikasnosti provedeno više od 180 detaljnih energetskih pregleda javnih objekata
  • U periodu od 2013. do 2017. godine infrastrukturne mjere provedene su na 86 javnih objekata u svrhu poboljšanja energetske efikasnosti

Realizovane infrastrukturne mjere na 86 javnih objekata doprinijele su:

  • Godišnjim finansijskim uštedama u javnim budžetima preko 2.700.000 KM
  • Kreiranju preko 800 zelenih poslova
  • Smanjenju potrošnje energije i ostvarenim uštedama od preko 50%
  • Smanjenju CO2 ekvivalentne emisije za oko 7.000 tona godišnje
  • Poboljšanu uslova rada i boravka za 60.00 korisnika