Zeleni ekonomski razvoj

O čemu se radi u projektu?

Iz perspektive energetske potrošnje, Bosna i Hercegovina je okarakterizirana kao država sa veoma visokom neefikasnošću unutar stambenog, nestambenog/javnog, industrijskog i uslužnog sektora. Suprotno tome, Bosna i Hercegovina posjeduje jedan od najznačajnijih potencijala za očuvanje energije u regiji i mogla bi srednjoročno utemeljiti svoj daljnji ekonomski razvoj u središnjem kvartalu, kao i stvaranje novog zaposlenja na osnovu poboljšanja mjera energetske efikasnosti u privatnom i javnom sektoru.  

Država troši oko 20% svog BDP-a na energiju, što je tri puta više nego u zemljama Evropske unije i SAD-a. Prema izvještaju pod nazivom „Redovni pregled strategija energetske efikasnosti u BiH“ koji je pripremljen kroz Ugovor energetske zajednice (Energy Charter Treaty), bruto iznos ukupne potrošnje primarne energije po jedinici BDP-a iznosi 0.938 toe / 2000 američkih dolara, što je 2,5 puta više od prosjeka 27 zemalja Evropske unije, a više od skoro svake zemlje u regiji Jugoistočne Evrope – SEE regiji.

Prosječna potrošnja energije u javnim objektima u Bosni i Hercegovini je tri puta veća od prosjeka Evropske unije, što ih kategorizira kao u potpunosti energetski neefikasne objekte (u skladu sa klasifikacijama EU Sheme eko-menadžmenta i audita / Eco-Management and Audit Scheme – EMAS). Kako bi se zadovoljila ova potražnja za energetski intenzivnom potrošnjom, značajan iznos proračunskih sredstava izdvaja se za energetske rashode javnih objekata (obrazovne, zdravstvene, kulturne, općinske i entitetske/državne institucije itd.), što predstavlja veliki udio već neadekvatnog javnog proračuna.

Osnovni ciljevi projekta Zeleni ekonomski razvoj su sljedeći:
    •    Smanjiti trošenje javnih sredstava na potrošnju energije i vode (povećanjem energetske efikasnosti i korištenjem obnovljivih izvora energije) i
    •    Omogućiti povoljan ambijent za ulaganje u infrastrukturne mjere energetske efikasnosti, uz istovremeno stvaranje „zelenih radnih mjesta“.

Šta mi radimo?

Projekat Zeleni ekonomski razvoj ima za cilj institucionalizaciju aktivnosti upravljanja energijom unutar zgrada javnog sektora u Bosni i Hercegovini. Te aktivnosti doprinose, te su u skladu sa smjernicama Evropske unije (Direktiva energetskih usluga, EPBD direktiva / Energy Service Directive, EPBD Directive),  prema ugovoru energetske zajednice i obavezom Bosne i Hercegovine da izvještava o trenutnoj potrošnji energije i energetskim uštedama, u skladu sa Akcionim planovima energetske efikasnosti. Trenutno, lokalne vlasti i nadležna ministarstva ne raspolažu dovoljnim ljudskim i finansijskim resursima za provođenje ovih aktivnosti.

Shodno tome, stavljen je akcenat na kantonalne i entitetske vlade (posebno sektoralna ministarstva), kao prvi korak u nizu ka institucionalizaciji Upravljanja energijom i Akcionih planova energetske efikasnosti u javnom sektoru.

Očekivani rezultati:

  • Izrađen inventar energetskih karakteristika, te energetske potrošnje javnih objekata;
  • Informacioni sistem upravljanja energijom (EMIS) institucionaliziran – služi kao instrument za odabrano rukovodstvo u cilju provođenja kontinuirane adaptacije i poboljšanja akcionih planova, te prioritizacije intervencija energetske efikasnosti i projekata;
  • Podaci o potrošnji energije i mjerama poboljšanja energetske efikasnosti u javnim zgradama su praćene i prikupljene na osnovu sistemskog pristupa u svim objektima javnog sektora unutar nadležnih kantonalnih i ministarskih jurisdikcija;
  • Osoblje odabranih javnih uprava obučeno je u prikupljanju informacija i pružanju adekvatnih izvještaja/analiza koje doprinose implementaciji akcionih planova i obavezama Bosne i Hercegovine prema ugovoru energetske zajednice (Energy Community Treaty) i drugim direktivama Evropske unije;
  • Promocija upravljanja energijom i energetskom efikasnošću;
  • Ostvareno zaposlenje – zelena radna mjesta;
  • Bosna i Hercegovina je sposobna da napravi jasne političke i odluke o ulaganjima koji će smanjiti emisiju stakleničkih plinova, smanjiti siromaštvo i stvoriti nove mogućnosti zapošljavanja i radnih mjesta, te pokrenuti i motivirati društvo ka dugoročnoj održivosti.

Šta smo do sada postigli?



U periodu 2009-2012. godine UNDP je bila jedna od vodećih agencija koje promovišu energetsku efikasnost u Bosni i Hercegovini, prije svega djelovanjem u okviru MDG-F programa Očuvanje okoliša i klimatske promjene. Fokus našeg rada bio je na uvođenju energetske efikasnosti u javnom sektoru širom Bosne i Hercegovine, implementacijom projekata energetske efikasnosti, koji se mogu dalje replicirati, i uvođenja EMIS-a u više od 550 javnih objekata.

Također, UNDP se fokusirao i na smanjenje emisije CO2, očuvanje ograničenih prirodnih resursa, omogućavanje proračunskih ušteda, poboljšanje kvaliteta života, stvaranje novih mogućnosti zaposlenja – „zelenih radnih mjesta“, asistenciju lokalnoj upravi za apsorpciju novih sredstava, te povećanje svijesti i razumijevanja o energetskoj efikasnosti i njenim rezultirajućim beneficijama.

Tokom tog perioda je implementirano ukupno 38 pilot projekata Energetske efikasnosti (malog i srednje visokog obima) širom zemlje sa sljedećim rezultatima:

  • Ukupno 664 radna mjeseca (osoba/mjeseci) zaposlenja postignuti su implementacijom EE/RES OIE mjera, što je kreiralo vrijednost od 350,000 eura u platama;
  • Više od 700,000 američkih dolara godišnje ušteđeno je zahvaljujući smanjenim troškovima potrošnje energije.

Nadgradnja aktivnosti MDG-F programa je nastavljena kroz novi projekat Zeleni ekonomski razvoj – GED. Projekat Zeleni ekonomski razvoj je zvanično krenuo u septembru 2013. godine. Kako je ranije pomenuto, glavni cilj projekta je kreirati povoljno okruženje za investiranje u infrastrukturne projekte poboljšanja energetske efikasnosti uz kreiranje “zelenih radnih mjesta”. Sve to doprinosi razvoju tržišta I vodi prema povećanju ekonomskog prosperiteta.

Projekat se implementira kroz pet komponenti:

  • Jačanje kapaciteta institucija – treninzi, jačanje kapaciteta i pružanje tehničke asistencije Fondovima, te kreiranje Udruženja termoenergetičara BIH;
  • Institucionalizacija energetskog menadžmenta – uvođenje EMIS (Informacioni sistem za upravljanje energijom) sistema u javne objekte, edukacija krajnjih korisnika, praćenje ostvarenih ušteda i priprema podzakonskih akata za kreiranje obaveze unosa i praćenja podataka o potrošnji energenata u javnim objektima;
  • Uspostava zakonskog okvira – kreiranje podzakonskih akata i finansijskih mehanizama pri Fondovima za zaštitu okoliša u cilju kreiranja održivog Sistema finansiranja projekata u oblasti energetske efikasnosti;
  • Implementacija infrastrukturnih mjera – ciljevi provođenja ovih mjera su uštede u potrošnji energije, zapošljavanje domaće radne snage, poboljšanje komfora korisnika javnih objekata, ostvarenje ušteda u budžetima I mogućnost reinvestiranja ušteđenih sredstava;
  • Podizanje javnje svijesti o energetskoj efikasnosti – niz aktivnosti koje za cilj imaju edukaciju građana, posebno najmlađih o energetskoj efikasnosti, mogućnostima energetskih ušteda, te smanjenju troškova.

Ostvarenja prve godine projekta:

  • 48 detaljnih energetskih pregleda provedeno na javnim objektima širom BiH;
  • 14 infrastrukturnih projekata implementirano u cilju poboljšanja energetske efikasnosti javnih objekata;
  • EMIS sistem uveden u preko 1000 javnih objekata u BiH;
  • Emisije CO2 smanjene za minimalno 850 t godišnje;
  • Kreirano oko 250 radnih mjeseci (osoba/mjeseci) zaposlenja;
  • USK kreirao i implementira Odluku o obaveznom unosu podataka u EMIS.

Kontribucija Švedske ambasade projektu

Švedske vlasti su prepoznale vrijednost ovog projekta, te od 2015. godine finansijski potpomogle naredne komponente projekta:

  • Provođenje detaljnih energetskih pregleda;
  • Implementacija infrastrukturnih projekata;
  • Kampanja podizanja javne svijesti o EE.

Očekivani rezultati projekta do 2018. godine:

  • Uspostavljeni finansijski mehanizmi pri Fondovima za zaštitu okoliša koji omogućavaju investiranje u mjere poboljšanja energetske efikasnosti;
  • Provedeno je preko 140 detaljnih energetskih pregleda;
  • Implementirano minimalno 85 infrastrukturnih projekata poboljšanja energetske efikasnosti javnih objekata;
  • Sistem EMIS uveden i aktivan u preko 5.000 javnih institucija u BiH;
  • Povećana javna svijest o značaju energetskog menadžmenta, energetskoj efikasnosti I smanjenju emisija CO2;
  • Potrošnja energenata u javnim objektima smanjena za 50%, te emisije CO2 kumulativno smanjene za 4.500 t;
  • Ostvareno više zelenih zaposlenja – kreiranje zelenih radnih mjesta u ekvivalentu sa 400.000 KM godišnje;
  • Uspostavljen održivi sistem na svim nivoima vlasti koji omogućava i poboljšava energetski menadžment javnih objekata, vodi do smanjene emisija stakleničkih gasova i omogućava reinvestiranje ušteđenih sredstava.